اخلاق و سياست(4)
قدرت و توده ها
سيدمهدي ميرقيّوم نيا
اليور کرامول انقلابي بزرگ و اولين و آخرين رئيس جمهوري انگلستان ،وقتي که در پي پيروزي هاي چشمگير خود با شکوه و جلال بسيار وارد لندن مي شد؛ در مسير ورودش جمعيت زيادي به استقبال آمده بودند. در حالي که فرياد شادي از هر سو برخاسته بود؛ فردي چاپلوس و فرصت طلب از اطرافيان کرامول خطاب به او گفت: ((قربان! موج جمعيت را مشاهده بفرماييد! گويي امروز قيامتي به پا شده است!))
کرامول که به رک گويي مشهور بود؛ گفت: ((به زنده بادگويي مردم نبايد دل بست! اگر امروز من شکست خورده بودم و مرا به محل اعدامم مي بردند تا بر دار کشند ؛مي ديديد باز همين مردم براي تماشا و هو کردن و مرده باد گويي عليه من حاضر مي شدند!))
در کشور ما و در تندباد کودتاي 28 مرداد 1332،به شکلي متفاوت، درستي سخن کرامول تاييد شد! بخش قابل توجه اي از مردمي که صبح روز کودتا با شعار ((زنده باد مصدق)) خيابان ها را اشغال کرده بودند؛ عصر روز کودتا پيروزي کودتاچيان را جشن گرفته بودند و شعارها به ((مرده باد مصدق)) تغيير يافته بود!
توده هاي مردم اغلب تابع احساسات زود گذرند و رفتارهاي متناقض از خود بروز مي دهند. اين رفتار با گسترش بيشتر آگاهي هاي سياسي،فرهنگي و اجتماعي به حداقل مي رسد. سياستمداران و اصحاب قدرت در برابر اين رفتار ، واکنش هاي مختلفي از خود به نمايش مي گذارند. در جوامع مدرن ، با وجود مطبوعات مستقل از قدرت و گردش آزاد اطلاعات ، برخورد احساسي توده ها تحت کنترل عقلانيت قرار مي گيرد.
در جوامع ماقبل مدرن اما سياست مداران مي کوشند که رفتار احساسي مردم را به نفع تحکيم پايه هاي قدرت خود مصادره کنند. رفتار قدرتمندان در عين جاه طلبانه بودن ، دست کمي از رفتار دوگانه ي توده ها ندارد. آنان وقتي مورد حمايت سطحي و احساسي مردم قرار گیرند، توده ها را آگاه مي خوانند، اما زماني که با احساسات منفي همان توده ها نسبت به خود مواجه مي شوند؛ آنان را نااگاه مي نامند. اين سياستمداران پوپوليست مي کوشند که مسيرهاي اطلاع رساني را تحت کنترل شديد خود قرار دهند. کتب، نشريات، مطبوعات و خلاصه هر عاملي که مي کوشد آگاهي هاي عمومي را ارتقا بخشد ، مغضوب قدرتمندان اين گونه جوامع اند.
گسترش منابع آگاهي بخش ، به ويژه مطبوعات آزاد و مستقل مي تواند رفتار احساسي و بي پايه توده ها را به رفتار مبتني بر عقلانيت تبديل کند.